Within and For Each Other
Wilding. Within and For Each Other by Jan Baszak
Where does one body end and another begin? How much of us is truly ourselves, and how much of us is made up of other beings? How, in the fervor of evolution, can we discern the contours of species, reason, and feeling? And finally: what is (really) alive?
Jan Baszak’s art engages with unmediated forms – forms undergoing metamorphosis, inhabiting a shadow zone where contours blur and presence remains ambiguous. The artist creates hybrid forms from materials stitched into the guise of other bodies, using prostheses and organic fragments – hair, ground fingernails, saliva, and so on. This art draws on the idea of the “obscene,” if we return to the Latin root obscēnus, which on the one hand referred to something ominous, an ill omen, while on the other carried connotations of shamelessness and indecency.
Animals inhabit this world; it is an entire menagerie. Rabbit, dog, rat, cow, horse, swan, hare – and this time, roe deer. For centuries, these creatures have spoken for us, cast in carefully assigned roles – often as villains and messengers from the Beyond, or at least as servants of dark forces. This is a kind of cryptozoology, populated by figures who inspire in us a sense of remorse and guilt, and by others who take the initiative and haunt our dreams. They rarely arrive in peace.
This is a story of permeability, moving in many directions at once. The boundaries between bodies are indistinct. According to the theory of endosymbiosis, proposed by Lynn Margulis and once regarded in the scientific community as almost heretical, our bodies are also composed of other beings. Not only are our insides inhabited by bacteria, fungi, viruses, and archaea; we can also treat other species as building material, growing parts of our own bodies from them. Our mitochondria, after all, evolved from once free-living bacteria. We absorbed them, and they transformed into us, into our organelles. Usually, however, we reject foreign bodies, and in anaphylactic shock we recognize their presence as foreign. As obscene. The nature of our bodies is porous, but so too are the boundaries of scientific taxonomies, of knowledge and what remains unknown.
The protagonists of this story are roe deer. Two roe deer are joined in a peculiar ritual – an exchange, or perhaps an offering, of saliva. What is more, they are albinos, and therefore doubly peculiar. On the one hand, they are joined by an unknown ritual (of love, care, excess, or perhaps a psychoactive journey); on the other, they are marked, rare exceptions, apparitions. From a scientific point of view, this is quite an anomaly: an albino roe deer occurs once in every hundred thousand births. It is a miracle, but a frail one. A white creature in the forest is an easy target. Among hunters, however, there is a taboo against killing albino animals. One does not raise a hand against a messenger from the Beyond (and what else could a white creature with red eyes be?). The killer faces severe punishment; blindness may befall them. It is a paradox – the white animal is more visible to others against the dark background of the forest (while the albino itself has poor eyesight), yet one may pay for its death with the loss of sight. What is too insistently on display may become the final thing one sees.
Let us look more closely at the relationship between the two roe deer. They cling to one another. Saliva takes on the role of ectoplasm here, in its occult and spiritual sense: a sticky, gelatinous substance emitted by mediums during séances. We are dealing with a “medium.” This substance was most often faked using pieces of gauze, egg white, starch, or paper, which vividly recalls Jan Baszak’s sculptural method – they are manifestations of organic forms and bodies. During séances at the turn of the nineteenth and twentieth centuries, ectoplasm served as an esoteric lubricant: it facilitated contact between beings from two worlds. The substance emerged through openings in the medium’s body: the eyes, nose, and ears. Gates to the unknown opened. Communication took place – here, Earth; there, the Beyond. A séance, however, had to be based on an attempt to translate what was nonverbal. Communication found an outlet in thought and action, but not in speech. This act (this esoteric masquerade) can be compared to an animal leaving its scent for its own kind. And in this respect, the roe deer is unparalleled. It has scent glands all over its body: on its forehead, at the corners of its eyes, on its legs, and beneath its hooves. Its entire body is a machine for nonverbal communication. It can leave behind, for example, a distillation of fear mixed with urine, press it into the earth with its hoof. It is like ectoplasm flowing from the ear of a medium – a message from another world that we can finally decipher: we live in fear!
The roe deer is a fitting protagonist for this story. It is skittish, alert in an almost supernatural way. It inhabits that strange territory between what has been domesticated, edited, and what repeatedly becomes wild. The peculiarity of the roe deer lies in its apparent domestication. It exists alongside us, like urban foxes, but does not become familiar with us; it has never trusted us and probably never will. It has therefore been symbolically domesticated, or rather infantilized from a distance, through the spells of popular culture – inhabiting the imaginary worlds of fairy tales, cartoons, and toy stores. The phenomenon is so widespread that it has acquired a name: bambification, the tendency to create a naïve, idealized image of the world we once called (in the past) nature. The roe deer is the queen of this strange impulse. But when we look into the pupils of an animal that has finally lost its vigilance, frozen in rigor mortis and allowing us to approach, we feel that the stories of messengers from the Beyond are not simply inventions.
In the Grimm brothers’ fairy tale Brother and Sister, a story that reads like a cruel lesson in dark ecology for the youngest readers, there is a motif of a roe deer (or perhaps a stag – in children’s literature there is a certain casualness toward zoological taxonomies), into which a young boy is transformed. It is a spell cast by a witch, but the boy finds solace in nature. He hides in the forest from the cruelties of the world. “Since our mother died, we have not known a moment of happiness. Our stepmother beats and kicks us whenever we come near her, and our only food is the hard crusts of bread,”- the boy laments to his sister, already in the opening lines of the tale. And so he escapes into the dark forest, finding happiness in moving between worlds. Yet he is accompanied by a death drive, a peculiar attraction to hunting – to being seduced by the lamenting sound of the hunter’s horn.
The objects in the exhibition are accompanied by sound as well. From the head of the third roe deer emerges John Dowland’s sixteenth-century song Flow My Tears, known previously in its instrumental form as the heartbreaking lute piece Lachrimae Pavane. The composer (“Semper Dowland, semper dolens” – always Dowland, always grieving – introduced himself in the title of one of his compositions) immersed himself in a melancholic sea of desperate sounds. The final stanza of this lament has an almost haughty, arrogant tone. It is a true celebration of wilding, of hiding among the shadows, of being overwhelmed by the incomprehensible whispers of the night:
Hark! you shadows that in darkness dwell,
Learn to contemn light.
In Jan Baszak’s art, the motif of wilding, or becoming feral, returns insistently. It is a dark impulse. This is not about a gentle renaturalization, guided by a caring human hand, so that fluffy, big-eyed creatures can delight our eyes in an idyllic setting. Rather, what emerges here is an image of ugly, furious wilding. Of feral beings. In Polish, feralny means unlucky, unfortunate. But the word derives from the Latin fērālis (mortal or funereal), which, like obscēnus, suggests an ill omen. In English, feral means wild, as in “feral child” – a child who grew up „in the wild”, among animals, and does not communicate in human language. In this sense, we can think about systems, institutions, and social organization. About wilding that may not be particularly beautiful, but is nevertheless a promise of some form of salvation. For us and for the planet. Not a gentle return to nature, but a “feral” reckoning with the practices of domestication. This is precisely what art does at its best: it is a tool that helps us escape, evacuate ourselves from a world on fire.
It is the feeling that accompanies us when we see a pack of stray dogs hunting their prey by the roadside of a highway. We are witnessing a ritual of calling the wolf out of the forest. Except that instead of a predator, what appears is a gentle, saliva-covered roe deer, flickering, being here and there. It inhabits our world and the other one, blurred, feverish, hallucinating, decaying. Will everything become wild and find solace in that wildness? After all this, in contempt for the world, will we dream the dream of the roe deer, among shadows and covered in mud, emitting the scent of hope?
And feare, and griefe, and paine for my deserts, for my deserts,
Are my hopes since hope is gone.
Sebastian Cichocki, August 2026
Zdziczenie. “Within and For Each Other” Jana Baszaka
Gdzie kończy się jedno ciało a gdzie zaczyna drugie? Ile w nas siebie samych a ile w nas innych istot? Jak w ewolucyjnym zapale, dostrzec kontury: gatunku, rozsądku, uczucia? Aż wreszcie: co jest (naprawdę) żywe?
Sztuka Jana Baszaka obcuje z formami bezpośrednimi: w metamorfozie, zamieszkującymi strefę cieni, o rozmytych konturach i nieoczywistej obecności. Artysta tworzy formy hybrydowe, z materiałów, które podszywają się pod inne ciała, z protez, fragmentów organicznych (włosy, mielone paznokcie, ślina etc.). Sztuka ta bazuje na „obsceniczności”, jeśli nawiążemy do łacińskiego źródłosłowu obscēnus, który z jednej strony oznaczał coś niepomyślnego, zły omen, ale z drugiej strony konotował bezwstyd, nieprzyzwoitość.
Świat ten zamieszkują zwierzęta; to cała menażeria. Królik, pies, szczur, krowa, koń, łabędź, zając, a tym razem: sarny. Istoty, które od stuleci mówią za nas, występują w starannie obsadzonych rolach – często złoczyńców i posłańców z zaświatów, albo przynajmniej służalczych wobec ciemnych mocy. To kryptozoologia, pełna figur wobec których odczuwamy skruchę i winę, albo takich które przejmują inicjatywę i nawiedzają nasze sny. Raczej nie przybywają w pokoju.
Jest to opowieść o przenikaniu, w wielu kierunkach, na raz. Granice między ciałami są niekonkretne. Według teorii endosymbiozy (w środowisku naukowym uznawanej swego czasu za bluźnierczą), ukutej przez Lynn Margulis, nasze ciała zbudowane są także z innych istot. Nie tylko nasze trzewia są zamieszkane przez bakterie, grzyby, wirusy, archeony, ale my inne gatunki możemy potraktować jako budulec, wyhodować z nich części naszego ciała. Oto nasze mitochondria powstały z żyjących kiedyś wolno bakterii. Wchłonęliśmy je, a one przeistoczyły się w nas, nasze organella. Zazwyczaj jednak obce ciała odrzucamy, w anafilaktycznym wstrząsie uznajemy ich obecność za obce. Za obsceniczne. Porowata jest natura naszych ciał, ale i naukowych taksonomii, wiedzy i niewiedzy.
Bohaterkami tej historii są sarny. Dwie sarny sklejone są osobliwym rytuałem – wymiany, czy też obdarowania śliną. Co więcej są to sarny-albinosy, a więc podwójnie osobliwe. Z jednej strony są złączone nieznanym rytuałem (miłości, troski, wyuzdania a może psychoaktywnej podróży), a z drugiej są naznaczone, są rzadkim wyjątkiem, omamem. Z naukowego punktu widzenia, to nie lada anomalia, sarna-albinos przydarza się raz na sto tysięcy urodzeń. To cud, ale cud niedołężny. Biała istota w lesie jest łatwym celem. Wśród myśliwych istnieje jednak tabu związane z zabijaniem zwierząt albinosów. Nie podnosi się ręki na posłańca z innego świata (a kim / czym innym miałaby być biała istota o czerwonych ślepiach?). Zabójcy grozi sroga kara, może dotknąć go ślepota. To paradoks – białe zwierzę jest bardziej widoczne dla innych na ciemnym tle lasu (z kolei sam albinos niedowidzi), ale za jego śmierć zapłacić można odjęciem wzroku. To co znajduje się zbyt natarczywie na widoku, może być widokiem ostatecznym.
Przyjrzyjmy się tej relacji między dwiema sarnami. Kleją się do siebie. Ślina pełni tu rolę ektoplazmy, w okultystycznym i spirytualnym znaczeniu. Na podobieństwo lepkiej, galaretowatej substancji wydzielonej przez media podczas seansu. Mamy do czynienia z „przekaźnikiem”. Ta była najczęściej falsyfikowana z kawałków gazy, białka kurzego, skrobi czy papieru, co żywo przypomina metodę rzeźbiarską Jana Baszaka – są to manifestacje organicznych form i ciał. Ektoplazma pełniła podczas seansów na przełomie XIX i XX wieku rolę ezoterycznego lubrykantu: udrażniała kontakt między istotami z dwóch światów. Substancja wydzielała się poprzez otwory w ciele medium: oczy, nos i uszy. Otwierały się wrota do nieznanego. Zachodziła komunikacja – tu Ziemia, tam zaświaty. Seans spirytystyczny musiał jednak opierać się na próbie translacji, tego co niewerbalne. Komunikacja znajdowała ujście w myśli i uczynku, ale nie w mowie. Przyrównać można ten akt (ezoteryczną maskaradę) do pozostawienie zapachu przez zwierzę, dla swoich pobratymców. A w tym akurat sarna jest niezrównana. Ma gruczoły zapachowe na całym ciele: na czole, w kącikach oczu, na nogach i pod racicami. Cała jest maszyną do niewerbalnej komunikacji. Może w ten sposób pozostawić po sobie na przykład destylat strachu zmieszany z moczem, wcisnąć go racicą w ziemię. To jak ektoplazma wylewająca się z ucha medium – komunikat z innego świata, który wreszcie możemy odczytać: żyjemy w lęku!
Sarna jest wdzięczną bohaterką tej opowieści. Jest płochliwa, czujna w niemal nadprzyrodzony sposób. Zamieszkuje ów dziwny obszar, między tym co oswojone, zredagowane, a tym co raz po raz dziczeje. Osobliwość sarny zasadza się na jej pozornym udomowieniu. Jest obok nas, jak miejskie lisy, ale nie spoufala się, nigdy nam nie ufała i pewnie nigdy już nie zaufa. Została więc symbolicznie udomowiona, czy też raczej zinfantylizowana na odległość, popkulturowymi zaklęciami – zamieszkując imaginarium baśni, filmów rysunkowych, sklepów z zabawkami. To zjawisko jest tak powszechne, że ukuty został termin bambizacji, tendencji do tworzenia naiwnego, wyidealizowanego obrazu świata, który nazywaliśmy (niegdyś) naturą. Sarna jest królową tej dziwacznej potrzeby. Ale spojrzawszy w źrenice zwierzęcia, które wreszcie traci swoją czujność, zastygła w stężeniu pośmiertnym i pozwala nam się zbliżyć, czujemy że opowieści o posłańcach z Zaświatów, nie są wyssane z palca.
W baśni „Braciszek i siostrzyczka” braci Grimm, którą lektura jest jak okrutna lekcja ciemnej ekologii dla najmłodszych, pojawia się motyw sarny (czy też jelenia – w literaturze dla dzieci panuje pewna dezynwoltura względem taksonomii zoologicznych), w którą zamienia się mały chłopiec. Jest to urok rzucony przez czarownicę, ale chłopiec odnajduje ukojenie w naturze. Chowa się w lesie przed okrucieństwami świata. „Od śmierci nasze mateczki nie zaznaliśmy chwili radości. Macocha bije nas i kopie, kiedy się do nie zbliżymy, a za cały pokarm służą nam twarde skórki od chleba.” – żali się chłopiec swojej siostrze, już w pierwszych zdaniach baśni. A więc ucieczka w ciemny las, odnajduje szczęście w przenikaniu pomiędzy światami. Ale towarzyszy mu popęd śmierci, osobliwe upodobanie do polowań – uwiedzenie lamentacyjnym dźwiękiem myśliwskiego rogu.
Obiektom na wystawie również towarzyszy dźwięk. Z głowy trzeciej sarny wydobywa się XVI-wieczna pieśń To Flow My Tears Johna Dowlanda, znanej wcześniej jako instrumentalny, rozdzierający serce utwór na lutnię Lachrimae pavane. Kompozytor („Semper Dowland, semper dolens” – zawsze Dowland, zawsze cierpiący – przedstawił się w tytule jednej ze swoich kompozycji), pławił się w melancholijnym morzu rozpaczliwych dźwięków. Ostatnia zwrotka tego lamentu ma ton wręcz wyniosły, arogancki. To prawdziwa pochwała zdziczenia, ukrycia się wśród cieni, oszołomienia niezrozumiałymi szeptami nocy:
Hark! you shadows that in darkness dwell,
Learn to contemn light
(Słuchajcie! Wy cienie, co w mroku żyjecie,
uczcie się gardzić światłem)
W sztuce Jana Baszak uparcie powraca motyw zdziczenia, czy też feralizacji. To ciemny popęd. Nie chodzi tu o odniesienie do łagodnej renaturalizacji, kierowanej opiekuńczą ludzką ręką, tak aby puszyste i wielkookie istoty mogły cieszyć nasze oko w sielankowej scenerii. Raczej wyłania się tu obraz brzydkiego i wściekłego zdziczenia. Feralnych istot. W języku polskim feralny to pechowy, niefortunny. Ale słowo to wywodzi z łacińskiego fērālis (śmiertelny czy pogrzebowy), który podobnie jak obscēnus, sugeruje zły omen. W języku angielskim feral to zdziczały, jak feral child – dziecko, które wychowało się w „dzikości”, wśród zwierząt, które nie porozumiewa się ludzkim językiem. W tym sensie możemy myśleć o systemach, instytucjach, organizacji społecznej. O zdziczeniu, które może być niezbyt piękną, ale jednak obietnicą jakiejś formy ocalenia. Dla nas i dla planety. Nie łagodnego powrotu do natury, ale „feralnego” rozprawienia się z praktykami udomowienia. Tym właśnie zajmuje w najlepszych swych wcieleniach sztuka, jako narzędzie pomagające w ucieczce, ewakuacji z płonącego świata.
To uczucie, które towarzyszy nam na widok watahy bezpańskich psów polujących na ofiarę w przy poboczu autostrady. Mamy więc do czynienia z obrzędem wywoływania wilka z lasu. Choć zamiast drapieżcy pojawia się zaśliniona, łagodna, sarna, migotająca, będąca tu i tam. Pomieszkuje w naszym świecie i tym drugim, rozmytym, świecie gorączkującym, halucynującym, butwiejącym. Czy to wszystko zdziczeje i w tej dzikości odnajdzie ukojenie? Czy po tym wszystkim, w pogardzie dla świata, będziemy śnić sen sarny, wśród cieni i unurzani w błocie, wydzielając zapach nadziei?
And feare, and griefe, and paine for my deserts, for my deserts,
Are my hopes since hope is gone.
(A strach, żal i ból za moje zasługi, za moje zasługi
Są moją nadzieją, gdy nadzieja zgasła)
Sebastian Cichocki, sierpień 2026
Within and For Each Other, 2026 – Steel, PVC tubes, upholstery foam, cotton, acrylic, polyester threads, epoxy resin, synthetic saliva, 29 x 84 x 57 cm / 69 x 57 x 95 cm
Relief 04, 2026 – Pine wood, upholstery foam, recycled leather, white lacquer, 10 x 5 x 75 cm (each of them)
Relief 02, 2026 – OSB board, upholstery foam, recycled leather, polyester thread, 13 x 125 x 4 cm
To Flow My Tears, 2026 – Upholstery foam, cotton, acrylic, polyster, polyester threads, epoxy resin, rabbit fur, speakers, 22 x 41 x 18 cm
Musical concept by: Klaudia Hartung-Wójciak. Performed by: Małgorzta Biela
Relief 01, 2026 – Powder-coated steel, recycled leather, white lacquer, 70 x 10 x 10 cm
Relief 03, 2026 – OSB board, upholstery foam, recycled leather, polyester thread, 140 x 120 x 5 cm
Boy, 2026 – Oil pastel on paper, metal frame with UV-protective museum glass, 27 x 19 cm